(Chủ trì: Luật sư Trương Nhật Quang, YKVN, Diễn giả: Ông Phạm Như Hưng, Học viện Tòa án, TANDTC; luật sư Nguyễn Hưng Quang, NHQuang &Associates; PGS.TS. Đỗ Văn Đại, Đại học Luật TP HCM; Tiến sĩ Trần Kiên, Giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội)
Luật sư Trương Nhật Quang đã có phần trình bày về vai trò của án lệ đối với việc hành nghề luật trên thực tế. Theo ông, án lệ đã trở thành một phần của kiến thức chuyên môn mà các luật sư phải biết khi tư vấn hoặc bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, để tránh những sai sót dẫn đến các hậu quả về hành chính và dân sự. Về nguyên tắc áp dụng án lệ, ông cho rằng Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP vẫn còn tồn đọng nhiều vấn đề. Thứ nhất, nghị quyết này quy định án lệ sẽ không được áp dụng nữa khi không phù hợp do chuyển biến tình hình trên thực tế. Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi, cần giải thích cụ thể hơn thế nào là chuyển biến tình hình vì nó có thể ảnh hưởng đến giá trị của án lệ. Thứ hai, Nghị Quyết 03/2015/NQ-HĐTP không đề cập tới việc áp dụng án lệ trong trường hợp án lệ có sai sót, vì vậy cần bổ sung quy định về vấn đề này.
Tiến sĩ Trần Kiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) đưa ra ý kiến về một vấn đề dành được rất nhiều sự quan tâm của khách mời– đó là kỹ năng phân tích trường hợp tương tự để áp dụng án lệ. Theo ông, đây là một vấn đề hoàn toàn mang tính kỹ thuật và có thể tham khảo giáo trình đào tạo cửnhân luật của các nước Anh, Mỹ để tìm hiểu thêm về kỹ thuật này.Theo ông, hình thức của án lệ cũng góp phần mang tính gợi mở cho người áp dụng về cách nhận biết và phân tích các trường hợp tương tự, là cơ sở để áp dụng án lệ. Ông Kiên cũng kiến nghị TANDTC nên đánh số các đoạn văn trong án lệ để các luật sư và học giả dễ theo dõi và tham chiếu.
Ông Phạm Như Hưng, Học viện Tòa án, TANDTC cho rằng án lệ có giá trị to lớn, là nguồn bổ sung hết sức quan trọng khi hệ thống pháp luật Việt Nam còn nhiều thiếu sót. Ông cũng cho biết việc chỉ lựa chọn một phần của bản án để đưa thành án lệ (chứ không đưa cả bản án thành án lệ) xuất phát từ tư duy “tình tiết nào thì giải pháp ấy”, xem tình tiết nào pháp luật chưa quy định thì giải thích bằng nội dung án lệ. Ông Hưng đánh giá hiện nay vẫn còn thiếu nhiều bài bình luận về án lệ, vì vậy các luật sư và học giả cần tăng cường hoạt động bình luận án lệđể góp phần nâng cao chất lượng án lệ. Ông cũng cho rằng bản án được chọn có tốt thì án lệ mới tốt, vì vậy muốn nâng cao chất lượng của án lệ thì trước hết, phải nâng cao chất lượng của các bản án của tòa. Đây cũng là một vấn đề được ngành tòa án đặc biệt quan tâm.
Ông Đỗ Văn Đại kiến nghị việc công bố kháng nghị của quyết định Giám đốc thẩm được đưa thành án lệ như một cách bổ sung thêm những giải thích cụ thể của án lệ, nhằm tăng tính áp dụng trên thực tế. Ngoài ra, cũng nên trích lục các biên bản của Hội đồng tư vấn, Hội đồng thẩm phán trong quá trình họp thông qua án lệ để các luật sư và học giả hiểu được ý tưởng đằng sau mỗi án lệ là gì. Ông cũng cho rằng trong thực tiễn, không nênquá coi trọng việc án lệ có phải là nguồn luật hay không mà quan trọng là án lệ có tính thực tiễn cao và rất cần thiết. Vì vậy, TANDTC nên xây dựng thêm nhiều án lệ, và dần nâng cao chất lượng của những án lệ này.
Ông Lê Thế Phúc, Trưởng phòng án lệ, TANDTC cho rằng luật sư không chỉ áp dụng, viện dẫn án lệ mà còn có thể đóng góp vào việc cải thiện chất lượng án lệ bằng cách viết dự thảo án lệ và cung cấp cho tòa án. Quy trình đề xuất án lệ cũng khá đơn giản, các luật sư có thể gửi văn bản hoặc thông qua thư điện tử tới ban biên tập án lệ để họ nghiên cứu và đề xuất bổ sung án lệ mới hoặc thay thế, sửa đổi các án lệ hiện đang có hiệu lực. Luật sư Nguyễn Hưng Quang cũng đồng tình với quan điểm này của đại diện TANDTC và kêu gọi giới luật sư tham gia tích cực vào công tác xây dựng án lệ. Ông Hirota cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bình luận án lệ. Sự tham gia tích cực của các luật sư, học giả vào việc bình luận và phê bình các án lệ cụ thể sẽ cùng với thẩm phán góp phần làm rõ hơn ý nghĩa của các án lệ cụ thể và ý nghĩa của chế độ án lệ nói chung.